درمان آفتاب سوختگی پوست و آسیبهای نور خورشید
آفتاب سوختگی یک نوع آسیب پوستی است که ناشی از قرار گرفتن در معرض طولانی مدت اشعههای ماورا بنفش (UV) معمولاً از نور خورشید است. این آسیب بافتهای زندهای مانند پوست را تحت تأثیر قرار میدهد و با علائمی چون قرمزی یا متمایل به قرمز شدن پوست، احساس داغ بودن پوست در زمان لمس کردن، درد، خستگی عمومی و سرگیجه ملایم همراه است. در موارد حاد، قرار گرفتن بیش از حد در معرض اشعههای UV ممکن است مرگبار باشد و در موارد خفیفتر، منجر به آفتاب سوختگی و تغییر رنگ پوست میشود.
قرار گرفتن طولانی مدت در معرض اشعههای UV دلیل اصلی ایجاد تومورهای بدخیم پوستی است. به منظور جلوگیری از آفتاب سوختگی و گونههای متعدد سرطان پوست، استفاده از کرم ضد آفتاب راهکار مورد توافق همگانی است. همچنین، استفاده از پوششهای مناسب مانند کلاه، یکی دیگر از روشهای محافظت از پوست است. برنزه کردن متوسط پوست به روش صحیح نیز، به دلیل افزایش میزان ملانین، یعنی رنگدانه محافظی، میتواند از آفتاب سوختگی جلوگیری کند. این روش، در واقع دفاع طبیعی پوست در برابر نور خورشید است. باید توجه داشت که آسیب دیدن مستقیم DNA سلولهای پوست از طریق اشعههای UV، محرک افزایش تولید ملانین و آفتاب سوختگی است. در صورت آسیب دیدگی شدید DNA سلولهای پوست در اثر اشعههای UV، مرگ سلولی نوع 1 آغاز و پوست جایگزین میشود.
علائم و نشانه ها
ابتدا پوست قرمز میشود، یا در اصطلاح با اریتما یا التهاب پوست مواجه میشویم، سپس درد در شدتهای متغیر، متناسب با شدت تابش اشعه و مدت زمان قرار گرفتن در معرض آن، شروع میشود.
ورم، پوسته پوسته شدن پوست، خارش پوست ، تحریک پوست، حالت تهوع، تب و لرز و سنکوپ از دیگر علائم آفتاب سوختگی به شمار میرود. به علاوه محل آفتاب سوختگی به دلیل غلظت بالای خون در فرایند التیام داغ میشود. آفتاب سوختگی سوختگی درجه یک یا دو محسوب میشود.
انواع آفتاب سوختگی
آفتاب سوختگی جزیی معمولاً تنها با قرمزی و التهاب ملایم ناحیه آسیب دیده همراه است. اما در موارد شدیدتر تاول نیز مشاهده میشود. آفتاب سوختگی شدید گاه تا حد طاقتفرسا دردناک میشود و برای درمان آفتاب سوختگی باید به پزشک مراجعه کرد.
طول مدت
آفتاب سوختگی در عرض کمتر از 15 دقیقه و یا در دقایقی رخ میدهد که بدون محافظ در معرض جرقههای جوشکاری یا دیگر منابع نور قوی ماورا بنفش قرار میگیرید. در هر حال آسیب وارد شده غالباً نمود آنی ندارد.
پس از در معرض اشعه بودن، پوست ممکن است ظرف مدت فقط 30 دقیقه قرمز بشود، البته این تغییر رنگ معمولاً 2 تا 6 ساعت زمان میبرد. درد معمولاً 6 تا 48 ساعت پس از تابش اشعه بیشترین شدت را دارد. سوختگی در مدت 1 تا 3 روز به طور مداوم بیشتر میشود، و گاهی 3 تا 8 روز بعد با پوستهریزی نیز مواجه میشویم. پوستهریزی و خارش در بعضی موارد تا چند هفته ادامه دارد.
علل
زیست شناختی
آسیب دیدن مستقیم DNA توسط فوتون UVB دلیل اصلی آفتاب سوختگی است. تشکیل دو پار سیکلوبوتان تیمین تیمین یکی از واکنشهای احتمالی ناحیه آسیب دیده است.
آفتاب سوختگی از اشعه ماورا بنفش ساطع از خورشید یا منشاهای مصنوعی، مانند جرقههای جوشکاری، پرتوافکنی میکروبکشی با اشعه UV و لامپهای برنزه کننده ناشی میشود؛ و در اصل واکنش بدن به آسیب دیدگی مستقیم DNA در اثر نور ماورا بنفش محسوب میشود. این آسیب دیدگی عموماً به تشکیل دوپار تیمین مربوط میشود. مکانیسمهای دفاعی بدن بدن پس از تشخیص این آسیب فعال میشود، ترمیم DNA برای به حالت طبیعی برگرداندن پوست، آپوپوتوز (خزان یاختهای یا مرگ برنامهریزی شده سلولی) و پوستهریزی به منظور حذف سلولهای پوستی با آسیب دیدگی غیرقابل جبران و افزایش تولید ملانین به منظور پیشگیری از آسیبهای آتی از جمله این مکانیسمهای دفاعی به شمار میروند.
ملانین به سهولت نور با طول موج UV را جذب میکند و با ممانعت از تشکیل پیوندهای شیمیایی مضر توسط فوتونهای UV از تغییر ژنتیکی مستقیم و تولید رادیکالهای آزاد و به تبع آن از آسیب ژنتیکی غیرمستقیم جلوگیری میکند.
آفتاب سوختگی فرایندی التهابی را در پی دارد که تولید پروستانوئیدها و برادی کینین را شامل میشود. این ترکیبهای شیمیایی حساسیت به گرما را با کاهش آستانه فعالیت گیرنده گرما (TRPV1) از 109 درجه فارنهایت (43 درجه سانتی گراد) به 85 درجه فارنهایت (29 درجه سانتی گراد) افزایش میدهد. تولید بیش از حد پروتئینی به نام CXCL5، فعال کننده فیبرهای عصبی، به بروز درد میانجامد.
نوع پوست در تسکین آفتاب سوختگی مؤثر است. اشخاص با تن پوستی روشنتر معمولاً بیشتر مستعد آفتاب سوختگی هستند. سن نیز در چگونه واکنش نشان دادن پوست به نور خورشید مؤثر است. پوست کودکان کوچکتر از 6 سال و بزرگسالان مسنتر از 60 سال به نور خورشید حساستر است.
درمان
درمانهای طبیعی
1. از نور خورشید دوری کنید! اگرچه به نظر عقلانی میآید، اما فکر نکنید پس از آفتاب سوختگی میتوانید صرفاً با استعمال کرم ضد آفتاب بیشتر در معرض نور خورشید قرار بگیرید. چند روز به فضای باز نروید. به خاطر داشته باشید که قرار گرفتن در معرض نور بیشتر مشکل را وخیمتر خواهد کرد.
2. به طور منظم حمام یا دوش آب سرد بگیرید.
3. برای تسکین پوست از مرطوب کننده حاوی آلوورا استفاده کنید. این مرطوب کننده را چند بار در روز در لایههای نازک روی پوست به گونهای بمالید که پوست بتواند نفس بکشد.
4. برای کاهش التهاب ایبوپروفن یا استامینوفن، طبق مقدارهای معمول نوشته شده در بروشور این مسکنها، مصرف کنید.
5. آب بیشتری بیاشامید. آفتاب سوختگی دمای سطح پوست را افزایش میدهد که میتواند به از دست دادن آب بدن بیانجامد. افزایش مصرف آب (البته نه به صورت سودا، قهوه یا مشروبات الکلی) شادابی پوست را به آن برمیگرداند و مانع از دست رفتن آب بدن و خشکی پوست میشود.
6. هرگز تاولها را نترکانید! تاول در آفتاب سوختگی درجه 2 ایجاد میشود و در حقیقت مکانیسم بدن برای محافظت از خود محسوب میشود.
درمان با لیزر
درمان با لیزر از طریق تمرکز انرژی لیزر بر روی بخشهای کوچکی از بافت آسیب دیده، باعث کاهش چروکهای پوست و برطرف شدن مشکل هایپرپیگمنتیشن (تجمع بیش از حد رنگدانهها) میشود. این روش ستونهای نامحسوسی را در پوست ایجاد کرده و مکانیسمهای دفاعی طبیعی پوست را آغاز میکند، که منجر به تشکیل سلولهای پوستی جدید و کلاژن در ناحیه مورد نظر میشود.
استفاده از لیزر درمانی معمولاً برای کاهش خطوط و چروکهای عمیقتر ناشی از سالخوردگی و درمان آفتاب سوختگی پوست که به صورت شدید است، مورد استفاده قرار میگیرد. این روش به دلیل نفوذ در الگوی ترمیم و خودالتیام بخشی سریعتر پوست، نتایج چشمگیری را نیز به دست میدهد.
در این روش، لایههای فوقانی آسیب دیده پوست با استفاده از لیزر اولتراپلاس CO2 برداشته میشود و لایههای عمیقتر بدون هیچ آسیب و تأثیرپذیریای نمایان میشود. این روش بیشتر برای درمان چروکها و خطوط ریز مناسب است، زیرا نفوذ آنقدر نیست که بتواند چروکهای عمیقتر را از بین ببرد. برای موارد چروکهای عمیق، عملهایی مانند تزریقهای زیبایی نتایج بهتری ارائه میدهند.
میکرودرم ابریژن
میکرودرم ابریژن، یک روش غیرجراحی و کارآمد است که با کمک جریان ملایم کریستالهای بسیار ریز اکسید آلومینیوم، لایههای فوقانی پوست را پوسته پوسته کرده و جای زخمهای آکنه و جوش، چروکهای ریز و لکههای ناشی از نور خورشید را از بین میبرد. در این روش، هیچ گونه ماده شیمیایی یا پرتو لیزر به کار برده نمیشود و فقط با استفاده از کریستالهای اکسید آلومینیوم، پوست را شاداب و صاف میسازد.
میکرودرم ابریژن با تحریک تولید کلاژن، به جوانسازی سریعتر پوست کمک میکند و به دلیل کوتاه بودن زمان عمل، قابلیت انجام در ساعت استراحت یک روز کاری را نیز دارد. این روش حداکثر یک ساعت زمان میبرد و نیازی به استراحت مطلق ندارد.
روش انجام میکرودرم ابریژن
ابتدا پوست با ژل تمیز کننده مخصوص پاک میشود. سپس پزشک با استفاده از دستگاه دستی درمان را شروع میکند و کریستالهای ریز اکسید آلومینیوم با فشار شدید از طریق لوله کوچک نگه داشته شده روی پوست پاشیده میشود. این لوله سلولهای مرده پوست و کریستالهای ریز مصرف شده را با مکش از روی پوست جمع میکند.
پیشگیری
پوست
کارآمدترین روش برای پیشگیری از آفتاب سوختگی کاهش دادن میزان رسیدن اشعه ماورا بنفش به پوست است. شدت نور خورشید در بسیاری از مناطق با شاخص UV تعیین میشود. سازمان بهداشت جهانی توصیه میکند در میانه روزهای تابستان، بین ساعت 10 صبح تا 4 بعدازظهر، مدت زمان طولانی در فضای باز نباشیم، به شاخص UV توجه کنیم، سعی کنیم در سایه قرار بگیریم و از پوششهای محافظ مانند کلاه لبهدار و کرم ضد آفتاب استفاده کنیم. نور خورشید معمولاً در زمان نزدیک بودن خورشید به بلندترین نقطه در آسمان شدیدتر از ساعتهای دیگر است. البته این ساعت با توجه به مناطق زمانی و تغییر ساعت لزوماً ساعت 12 ظهر نیست و معمولاً یک تا دو ساعت دیرتر است.
کرمهای ضد آفتاب که با توجه به فاکتور محافظت از نور خورشید (SPF)، بر پایه توانایی در جلوگیری از آفتاب سوختگی ردهبندی میشوند، مانع رسیدن اشعه UV به پوست میشوند. هر چه SPF بالاتر باشد، آسیب ژنتیکی مستقیم کمتر خواهد بود. عامل حفاظتی درج شده بر روی کرم در صورت استعمال 2 میلی لیتر از کرم در هر سانتی متر مربع از پوست در معرض نور خورشید تامین خواهد شد، به این ترتیب 28 میلی لیتر کرم برای پوشاندن کل بدن یک مرد بالغ لازم خواهد بود که بسیار بیشتر از مقدار مصرفی اکثر افراد است. کرمهای ضد آفتاب دارای طیف وسیع حاوی فیلترهایی هستند که از پوست در برابر تابش UVA و UVB محافظت میکند. اگرچه اشعه UVA عامل اصلی آفتاب سوختگی نیست، اما در پیر شدن پوست و افزایش احتمال ابتلا به سرطان پوست نقش دارد.
بر اساس پژوهشهای انجام شده، بیشترین میزان محافظت کرمهای ضد آفتاب زمانی حاصل میشود که کرم 15 تا 30 دقیقه پیش از قرار گرفتن در معرض نور خورشید مصرف و هر 15 تا 30 دقیقه یک بار تجدید شود. مالیدن مجدد کرم پس از انجام فعالیتهایی چون شنا و یا در صورت مالیدن پوست یا تعریق ضروری است. البته تجدید کرم در زمان شنا کردن باید با توجه به برچسب روی محصول انتخابی، در فواصل 80 دقیقهای تا چند ساعته، انجام شود.
استفاده از کرم ضد آفتاب راهحل مفیدی برای پیشگیری از ابتلا به ملانوما و کارسینوم سلولی فلسی محسوب میشود، اما شواهد اندکی در خصوص مؤثر بودن آن در جلوگیری از بروز سرطان سلول بنیادی (بازال) وجود دارد. با جلوگیری از آفتاب سوختگی، به تن کردن پوششهای مناسب، استفاده از کلاه و عینک آفتابی و قرار نگرفتن در معرض نور خورشید یا دستکم در ساعات شدید بودن نور خورشید بیرون نبودن میتوان خطر ابتلا به سرطان پوست را کاهش داد. به افراد 9 تا 25 سال توصیه میشود از نور ماورا بنفش دوری کنند. استفاده معمول از کرم ضد آفتاب به کمبود ویتامین D منجر نمیشود، اما استفاده بیش از حد آن ممکن است چنین پیآمدی به دنبال داشته باشد.
زمان قرار گرفتن در معرض منابع مصنوعی اشعه ماورا بنفش در محیطهای کار باید از پوششهای مخصوص مانند کلاه محافظ و یا محافظ جوشکاری استفاده کرد. چنین منابعی UVC، طول موج بسیار سرطانزای UV، را تولید میکنند که معمولاً در نور طبیعی خورشید وجود ندارد و در جو فیلتر میشود و به زمین نمیرسد
چشمها
چشمها نیز مانند پوست به نور خورشید در طول موجهای UVحساس هستند، برف کوری در اصل آسیب دیدن قرنیه در اثر نور خورشید است. به چشم زدن عینکهای آفتابی بزرگ دربرگینده صورت با شیشههای ضد UV اثر این اشعه مضر را کاهش میدهد. نور ماورا بنفش را در بروز ناخنک، آب مروارید و تخریب لکه زرد بیتاثیر نمیدانند. گروههای متمرکز ملانین، که با نام خال از آنها یاد میکنیم، غالباً در عنبیه به چشم میخورند.
